زنجان: صاحبان قبرهای جدید چیزی از گذشته دردناک آن نمی‌دانند

اسفند ۱۹, ۱۳۹۶

در تابستان سال ۶۷، نزدیک به ۹۰ زندانی سیاسی هوادار سازمان‌های مختلف چپ و سازمان مجاهدین خلق در زندان کمربندی زنجان مشغول گذراندن دوران حبس خود بودند.  این زندان همچنین یک بند کوچک زنان نیز داشته است.

زندان کمربندی پیش از انقلاب، ساختمان مدرسه پیشاهنگی و معروف به مدرسه روزبه بود.  این ساختمان پس از انقلاب، تبدیل به زندان سیاسی شد. چون در جاده کمربندی زنجان بود آن را به زندان کمربندی می شناختند. این مکان در حال حاضر مجددا به مدرسه‌ای با نام مدرسه شهدای زنجان تبدیل شده است. (منبع عکس: وب سایت دبیرستان نمونه دولتی روزبه)

براساس فهرستی که رحمت غلامی، زندانی سیاسی جان به در برده از کشتار ۶۷ در زندان کمربندی زنجان تهیه کرده، نزدیک به ۴۰ مرد مجاهد در جریان کشتار ۶۷ در این زندان اعدام شده اند.

یکی از جان باختگان، علیرضا معبودی بوده است. او در سال ۱۳۶۰ و در ۱۴ سالگی به اتهام هواداری از سازمان مجاهدین دستگیر و به ۱۵ سال حبس محکوم شد. دو برادر او، احمد، ٢٨ ساله دندان پزشك و حميد، ٢٦ ساله، مهندس نیز در دهه ۶۰ اعدام شده بودند.

سمت راست: علیرضا معبودی، سمت چپ: حسن فضلی، داخل زندان زنجان، به احتمال زیاد قبل از سال ۱۳۶۵

حسن فضلی نیز  در سال ۱۳۶۷ در حالی که مشغول سپری کردن حبس خود بود، اعدام شده است. اهمان طور که گفته‌شد این عکس در یکی از سال های حبس، و به احتمال زیاد قبل از سال ۱۳۶۵ در داخل زندان زنجان گرفته شده است. به شهادت رحمت غلامی، تا اوایل سال ۱۳۶۵ که مدیریت زندان عوض شد، زندانیان سیاسی زنجان یکی دو سال از فضای نسبتا باز برخوردار بوده اند.

به گفته رحمت غلامی، به هیچکس از خانواده‌های جان باختگان زنجان، پیکر فرزندانشان و جای دفن آنان نشان داده نشده است.

یکی دیگر از جان به دربردگان زندان زنجان که به دلایل امنیتی هویت او نزد عدالت برای ایران محفوظ است می گوید این ۳۰ تا ۴۰ نفر را در دو گروه از زندان زنجان به پادگان مالک اشتر برای اعدام بردند و بعد، در یک گور جمعی در قبرستان بالا دفن کردند و روی آن را سیمان کشیدند.

برخی از منابع دیگر بر این اعتقادند که زندانیان را در سه مینی بوس به روستای حسن آباد زنجان بردند و در همان‌جا تیرباران کرده اند.

بتول فقاهتی، فعال سیاسی نیز از قول منابع آگاه محلی چنین می‌گوید: “نگهبان قبرستان ‌گفته شب ديدم ماشينهاى زيادى وارد قبرستان شدند و  گودال بزرگى كندند بعد با سه ماشين جنازه ها را به گودالها ريختند. من با فانوس جلو رفتم و گفتم چه كار مى كنيد؟ آنها مرا از محوطه دور كرده و گفتند برو توی اطاقت و ضمنا چيزى هم نديده اى. بعد با سه ماشين ديگر روى جنازه ها آهك ريختند. فرداى آن شب تلخ  به محل دفن اين شهدا رفتم و دست  يكى از اين کشته شدگان را ديدم كه با لباس و بيرون از خاك  بود، كمى زمين را كندم و دست را زير خاك گذاشتم.”

محلی که پیش از سال ۱۳۸۱، سطح سیمانی گورجمعی جان باختگان کشتار ۶۷ قرار داشته و الان با قبرهای جدید پوشانده شده است

بتول فقاهتی از قول این منبع آگاه محلی می گوید: “تا يك سال بعد از کشتار ۶۷ هنوز آثار آهك روى زمين ديده مى شد.  مادران که شنيده بودند بچه های‌شان را آنجا دفن كرده اند با همدیگر  می رفتند و فاتحه می خواندند. بعدها آنجا را كاملا صاف  كردند و از سال ٨١  شروع به دفن كسان ديگر روى محل  این گور جمعی کردند.”

بخشی از قبرستان بالا در زنجان که تا قبل از سال ۱۳۸۱ گورجمعی جان باختگان کشتار ۶۷ بوده است

در حال حاضر هیچ نشانی از این مزار و روکش سیمانی آن در قبرستان بالای زنجان وجود ندارد. همانطور که در عکس فوق قابل مشاهده است، این بخش از قبرستان کاملا با قبرهای جدید که صاحبان آن‌ها هیچ آگاهی نسبت به گذشته دردناک این منطقه ندارند پر شده است.

 

***

برای تهیه این مطلب از شهادت‌ رحمت غلامی، جان به در برده از کشتار ۶۷ در زنجان، بتول فقاهتی و یک نفر دیگر از جان به دربردگان کشتار ۶۷ در زنجان که هویت او نزد عدالت برای ایران محفوظ است استفاده شده است.